Oğlu, İsmail Hakkı Tonguç'u anlattı

Yeni Kuşak Köy Enstitüleri Derneği, Engin Tonguç’un babası İsmail Hakkı Tonguç'u anlattığı “Bir Eğitim Devrimcisi” adlı eseri tek cilt olarak okurların ve konuya meraklı olanların hizmetine sundu. Eser daha önce iki ayrı cilt olarak farklı tarihlerde Güldikeni Yayınları tarafından yayınlanmıştı.

Engin Tonguç'un, İ. Hakkı Tonguç'un arşivindeki yüzlerce belge, mektup ve basılı yapıtlardan (237 belge, 425 mektup, 160 kitap, 188 makale) yararlanarak yazmış olduğu kitap, köy enstitülerinin kurucusunun yaşam öyküsünü anlatırken onun yaşadığı dönemin (1893-1960) eğitim tarihine de ışık tutmakta.

“Bir Eğitim Devrimcisi İsmail hakkı Tonguç (Yaşamı, Öğretisi, Eylemi)”nde babasını anlatıyor Engin Tonguç. Oğlu, 'Anlaması da anlatılması da hem çok kolay, hem zor bir babadır, diyor Tonguç için.

Genç Cumhuriyet’in bir döneminin kültür ve eğitim politikalarının odak noktası olarak tanımlanan Köy Enstitüleri, Tonguç’un hem fikir babası olduğu, hem geceli gündüzlü emeğiyle yürütülmesi için çaba gösterdiği kurumlardır..

Tonguç'u tanıyan yazarlar onun hakkındaki görüşlerini dile getirirken onun karakteristik özetlerinin ipuçlarını şu şekilde veriyorlardı.

Fay Kırby. “Tonguç’un tek bağnazlığı (ve onun en büyük gücü) yaptığı işin kendisinin değil, Atatürk devrimleri ilkelerinin eseri olduğu kanısıdır” diyor (Fay Kırby, Türkiye’de Köy Enstitüleri, Güldikeni Yayınları, İkinci Baskı - 2000, s. 79).

Sabahattin Eyüboğlu’ysa şöyle anlatıyor onu: “(…) kendine ütopyacı dedirtecek kadar ülkücü, kaba köylü dedirtecek kadar da gerçekçiydi. Düşüncesi hem yarınlara çevrikti, hem de birçok Anadolu köylerinin tarih öncesi durumuna. (…) Batılı olduğu kadar yerliydi.” (Sabahattin Eyüboğlu, Köy Enstitülerini Anarken, İmece, Sayı 72, Nisan 1967, s.4-6, anan Engin Tonguç, Bir Eğitim Devrimcisi, s. 425).


O dönem Ankara Halkevi’nde kütüphane sorumlusu olan Niyazi Berkes’in dikkatini çeken olaylardan birisi de İsmail Hakkı Tonguç’un aydın kesime soğukluğu ve konuşmalara hiç karışmamış olmasıdır... (N. Berkes, Unutulan Yıllar, İletişim Yayınları, 3. Baskı 2005, s. 95).

OĞLUNUN KALEMİNDEN İSMAİL HAKKI TONGUÇ

Köy Enstitüleri hareketi içinde bu düşünce ve davranış sisteminin asıl yürütücüsü olan Tonguç’un tam bir yenidendoğuşçu olduğu tüm yaşamından, yazdıklarından açıkça anlaşılabilmektedir. Hiçbir yerde, hiçbir konuşma ve yazısında kendisini halktan ayırmamış, onları kendi dışında bir nesne olarak tanımlamamıştır.

“Bir Eğitim Devrimcisi, İSMAİL HAKKI TONGUÇ”, yalnızca tarihimizi yenibaştan ve gerçekliğin duru aydınlığında kavrayabilme gereksinimi duyanlar için değil, günümüz dünya ve Türkiye sorunlarına ayakları bu topraklara basan düşünceler üreterek çözüm bulmaya çalışma arzusunda olanlar için, emperyalist anakentlerde hazırlanmış kanlı senaryolara direnme gücü arayanlar için de vazgeçilmez ve mutlaka başvurulması gereken bir kaynaktır.

Ancak o kaynağa inilebildiği zaman Tonguç’u “seçkin bir köycü” diye tanıtan, Köy Enstitüleri’ni Nasyonal Sosyalist taklidi faşist bir kurum gibi göstermeye çalışan kimi ABD patentlı “doktorlar”ın ve ucuz köşe yazarlarının ipliği pazara çıkarılabilecek, emperyalizme karşı ilk büyük Kurtuluş Savaşı’nı örgütlemiş devrimcilerin gerçek değerleri anlaşılabilicektir…

Ne mutlu, İsmail Hakkı Tonguç gibi babası olanlara, ne mutlu kendi tarihi, babalarının anısı ve açtığı iz üzerinde onurla durabilenlere…'...

Kitapla ilgili teknik bilgi ve internet üzerinden sipariş şartları:

İSMAİL HAKKI TONGUÇ'UN ESERLERİ

Elişleri Rehberi (Eski yazı ile), Maarif Vekaleti Matbaası, İstanbul 1927, 239 s. (İkinci baskısı: 1928, 241 s.)

Muallim Almanağı, Maarif V. Matbaası, İstanbul, 1928, 256 s. (Faik Reşit -Unat- ile birlikte)

Muallim Yıllığı, Maarif V. Matbaası, İstanbul, 1929 (Faik Reşit Unat -Unat- ile birlikte) 138 s.

Mürebbinin Ruhu ve Muallim Yetiştirme Meselesi, Kerschensteiner' den çeviri, Köy Hocası Basımevi, Ankara 1931, 140 s.

İlk, Orta ve Muallim Mekteplerinde Resim, Elişleri ve Sanat Terbiyesi, Ahmet Halit Kitabevi, İstanbul 1932, 254 s.

İş ve meslek Terbiyesi, Hakimiyeti Milliye Basımevi, Ankara 1933, 164 s.

Kerschensteiner (çeviri), Ahmet Halit Kitabevi, Türk Maarif Cemiyeti Yayını, İstanbul 1933, 87 s.

Almanya Maarifi, Reşat Şemsettin (Sirer) ile birlikte, Maarif Vekaleti, Devlet Matbaası, İstanbul 1934, 270 s.

Köyde Eğitim, Kültür Bakanlığı İlkokul öğretmen Kılavuzları No.8, Devlet basımevi, İstanbul 1938, 520 s.

Canlandırılacak Köy, I. Baskı, Remzi Kitabevi, İstanbul 1939, 233 s.

İlköğretim kavramı, Remzi Kitabevi, İstanbul 1946, 412 s.

Eğitim Yolu ile canlandırılacak Köy, 2. Baskı, Remzi Kitabevi, İstanbul 1947, 679 s.

Öğretmen Ansiklopedisi, -İş Eğitimi İlkesine Göre- İskit Yayınevi, (Yalnız 3 Fasikül), İstanbul 1949

Resim İş Dersleri, Bir Yayınevi, İstanbul 1951, 143 s. (Adı Konmamış, bir Komisyon' ca hazırlandığı yazılmıştır)

Öğretmen Ansiklopedisi ve Pedagoji Sözlüğü, Bir Yayınevi, İstanbul 1952, 614 s. (Adı Konmamıştır)

Pestalozzi Çocuklar Köyü, Doğuş Matbaası, Ankara 1960, 72 s.

Pestalozzi ve Devrim, F. Gündüzalp, M. Rauf İnan ile birlikte (çeviri), İmece Yayınları, Ankara 1962, 199 s.

İş ve Meslek Eğitimi, 2. baskı, Töb-Der Yayını, Ankara 1974, 176 s.

Mektuplarla Köy Enstitüsü Yılları, Çağdaş Yayınları, İstanbul 1976 239 s. (2. baskı 1990)