Evet, böylesi bir başlık ilk bakışta abesle iştigal cinsinden görülebilir. Ya da bir polemiği başlatmak amacıyla ortaya atılmış bir fikir gibi de değerlendirilebilir. Ancak bunların hiçbirinin söz konusu olmadığını hemen belirtelim. Bu saptama Sovyet Yüzyılı başlıklı kitabın yazarı Moshe Lewin’in kitabının sonunda ortaya koyduğu bir hüküm. Daha doğrusu uzun yıllardır üzerinde çalıştığı bir konuda vardığı sonuç. Lewin, Sovyet sistemi sosyalist bir sistem miydi diye sorduktan sonra cevap olarak kesinlikle hayır diyor. Bu hayırın gerekçesini de, sosyalizm, üretim araçlarına devletin değil toplumun sahip olmasıdır sözleriyle açıklıyor. Ve ardından da sosyalizm, her zaman siyasal demokrasinin derinleşmesi olarak algılanmıştır, reddedilmesi olarak değil vurgusunu yapıyor. Moshe Lewin, Sovyetlerin sosyalizminden söz etmekte diretmenin fazla bir anlamı olmadığı kanaatinde. Sosyalizmin gerçekleşebilir olmasının temel ölçütlerinin ekonominin sosyalizasyonu ile siyasetin demokratikleşmesi olduğuna işaret ediyor. Ve Sovyet sisteminin uygulamaları itibarıyla bunun uzağında kaldığına değinerek, karşımızda başka bir sistem olduğuna dikkat çekiyor. Sovyet sisteminin ekonomide çok sıkı bir devlet mülkiyetini öngörmesi dolayısıyla siyasal yaşamın bürokratikleşmesine yol açtığına vurgu yaparak mevcut durumun ideal sosyalist öğreti ile çeliştiği hükmüne varıyor.

‘Sovyet yüzyılı’ neyi anlatıyor?

Elimizdeki çalışma Sovyetler Birliği’nin tarihi anlatan bir kitap değil. Kitap, 20. yüzyıla damgasını vurmuş olan Sovyetler Birliği’ndeki sistemin işleyişini ortaya koymayı amaçlıyor. Özellikle de bugüne değin pek çok nedene bağlı olarak bütünüyle anlaşılamamış ve farklı şekillerde yorumlanmış bu sistemin ne olduğunu ve elbette ne olmadığını ortaya koymaya çalışıyor. Bunu yaparken de, demografi, kültür, ekonomi ve günlük politika gibi unsurları ön plana çıkararak bildiğimizden farklı bir Sovyetler portresi çiziyor.

Sovyetlerin ardından

Ve 1917’de aynı hastalıklardan muzdarip Çarlık Rusya’sının kaçınılmaz biçimde tarih sahnesinden çekilmesi gibi 90’lı yılların başında Sovyetler Birliği de dağılmaktan ve tarih olmaktan kurtulamayacaktır. Tıpkı 1917’de Çarlık bürokrasinin yeni rejimde bambaşka bir kimliğe bürünmesi gibi günümüzde de bir zamanların komünistleri liberalleşerek yeni sisteme adapte olmanın çabası içine girerler.

Ancak Lewin’in de vurguladığı üzere çevre konumundaki ülkelerin modernleşmesi ve gerçek bir demokrasiyi oluşturması o kadar da kolay olmuyor. Bu gerçeklikten hareketle bir zamanların kendine özgü de olsa sosyalist olan Rusya’sının şimdi nasıl kapitalistleşeceği de önümüzde büyük bir soru işareti olarak duruyor. Ancak, Putin’in iktidar koltuğunu bırakmamak için oynadığı siyasal oyunlara, Rusya’nın yeni ekonomik düzenine ve en son sorun çözme yöntemi olarak Gürcistan’da yaşananlara bakınca, Çarlık Rusya’sının ruhu itibarıyla yaşadığı söylemekte bir yanlışlık olmayacağı görülüyor. Moshe Lewin, yılların birikimiyle üzerine konuşulması ve tartışılması gereken bir konuyu ele almış. Yani ister Çarlık Rusya’sı, ister Sovyetler Birliği, isterseniz de Rusya Cumhuriyeti adını verebileceğiniz bir büyük dünya gücünün fotoğrafını çekmeye çalışmış Lewin. Bu konulara ilgi duyanların söz konusu fotoğrafa bakmalarında fayda var. Çünkü görülecek çok şey var.

(Radikal Kitap)

Kitapla ilgili teknik bilgiler ve internet üzerinden sipariş şartları için bu linki kullanabilirsiniz